Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 13 grudnia 2005 r.

Strony

Motywy wyroku

Sentencja

Strony

W sprawie C‑411/03

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landgericht Koblenz (Niemcy) postanowieniem z dnia 16 września 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 października 2003 r., w postępowaniu wszczętym przez:

SEVIC Systems AG

TRYBUNAŁ (wielka izba),

w składzie: V. Skouris, Prezes, P. Jann, C. W. A. Timmermans, A. Rosas i K. Schiemann, prezesi izb, C. Gulmann (sprawozdawca), J. N. Cunha Rodrigues, R. Silva de Lapuerta, K. Lenaerts, P. Kūris, E. Juhász, G. Arestis i A. Borg Barthet, sędziowie,

rzecznik generalny: A. Tizzano,

sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 maja 2005 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

• w imieniu SEVIC Systems AG przez C. Beula, Rechtsanwalt,
• w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz A. Dittricha, działających w charakterze pełnomocników,
• w imieniu rządu niderlandzkiego przez H. G. Sevenster oraz N. A. J. Bela, działających w charakterze pełnomocników,
• w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez C. Schmidt oraz G. Brauna, działających w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 lipca 2005 r., wydaje następujący

Wyrok

Motywy wyroku

1Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 43 WE i 48 WE.

2Wniosek ten został złożony w ramach odwołania wniesionego przez SEVIC Systems AG (zwanej dalej „SEVIC”), spółki z siedzibą w Neuwied (Niemcy), od postanowienia Amtsgericht Neuwied oddalającego wniosek o dokonanie wpisu połączenia SEVIC i Security Vision Concept SA (zwanej dalej „Security Vision”), spółki z siedzibą w Luksemburgu, do krajowego rejestru handlowego w oparciu o przepis niemieckiej ustawy w sprawie przekształceń spółek przewidujący wyłącznie łączenie się spółek mających siedzibę w Niemczech.

Ramy prawne

3Paragraf 1 niemieckiej ustawy w sprawie przekształceń spółek (Umwandlungsgesetz) z dnia 28 października 1994 r. (BGBl. 1994 I, str. 3210), sprostowanej w roku 1995 z późniejszymi zmianami (zwanej dalej „UmwG”), zatytułowany „Typy przekształceń, ograniczenia prawne” stanowi:

„1. Podmioty prawa mające siedzibę na terytorium krajowym mogą dokonywać przekształceń poprzez:

1) łączenie;

2) podział […];

3) przeniesienie majątku [spółki];

4) zmianę formy prawnej.

2Przekształcenie w rozumieniu ust. 1 jest dopuszczalne w przypadkach innych niż uregulowane w tej ustawie wyłącznie, jeżeli wyraźnie przewiduje to inna ustawa federalna lub ustawa landu.

3Odstępstwa od postanowień niniejszej ustawy są dopuszczalne tylko, jeżeli ustawa to wyraźnie przewiduje. Postawienia uzupełniające w umowach, aktach założycielskich, statutach lub oświadczeniach woli są dopuszczalne, chyba że niniejsza ustawa zawiera uregulowanie wyczerpujące”.

4Paragraf 2 UmwG zatytułowany „Rodzaje połączeń” stanowi:

„Podmioty prawa mogą dokonywać połączeń poprzez rozwiązanie bez przeprowadzania likwidacji:

1) w drodze przejęcia przez przeniesienie całego majątku jednego lub kilku podmiotów prawa (podmioty przejmowane) na inny istniejący podmiot prawa (podmiot przejmujący) lub

2) [...] za udziały lub akcje, które podmiot przejmujący lub nowy wydaje udziałowcom (wspólnikom, partnerom, akcjonariuszom lub członkom) podmiotu przejmowanego”.

5Pozostałe postanowienia UmwG, dotyczące łączenia się przez przejęcie, ustanawiają pewne wymogi, które powinna spełniać umowa w sprawie połączenia (§ 4–6), przewidują sporządzenie sprawozdania z połączenia (§ 8), ocenę połączenia przez biegłego (§ 9 i nast.) oraz zgłoszenie połączenia (§ 16 i nast.) poprzedzające wpis do rejestru handlowego w miejscu siedziby podmiotu przejmującego (§ 19). Paragrafy 20 i nast. UmwG wyliczają skutki wpisu do rejestru. Przepisy chroniące osoby trzecie, w szczególności wierzycieli, przed skutkami połączenia uzupełniają przepisy ogólne dotyczące połączenia przez przejęcie.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

6Umowa w sprawie połączenia zawarta przez SEVIC i Security Vision w 2002 r. przewidywała rozwiązanie Security Vision bez przeprowadzenia likwidacji oraz przeniesienie całego jej majątku na SEVIC, bez zmiany firmy SEVIC.

7Amtsgericht Neuwied oddalił wniosek o dokonanie wpisu połączenia do rejestru handlowego, wskazując, że § 1 ust. 1 pkt 1 UmwG przewiduje wyłącznie łączenie podmiotów prawa mających siedzibę w Niemczech.

8SEVIC wniósł od tego postanowienia odwołanie do Landgericht Koblenz.

9Zdaniem Landgericht Koblenz rozstrzygnięcie pytania, czy na podstawie § 1 ust. 1 pkt 1 UmwG sąd może odmówić dokonania wpisu połączenia odnośnych spółek do rejestru handlowego, zależy od wykładni art. 43 WE i 48 WE w odniesieniu do połączeń spółek mających siedzibę w Niemczech ze spółkami mającymi siedzibę w innych państwach członkowskich (zwanych dalej „połączeniami transgranicznymi”).

10W tej sytuacji, uwzględniając, że wykładnia wskazanych postanowień Traktatu WE jest niezbędna dla wydania wyroku w zawisłej przed nim sprawie, Landgericht Koblenz postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem:

„Czy wykładni art. 43 WE i 48 WE należy dokonywać w ten sposób, że odmowa wpisu – na podstawie art. 16 i nast. [UmwG] – do niemieckiego rejestru handlowego planowanego połączenia zagranicznej spółki europejskiej ze spółką niemiecką, z tego powodu, że § 1 ust. 1 pkt 1 UmwG przewiduje wyłącznie łączenie podmiotów prawa mających siedzibę w Niemczech, jest sprzeczna ze swobodą przedsiębiorczości?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Uwagi wstępne

11Należy przypomnieć, że SEVIC złożyła wniosek o dokonanie wpisu do rejestru handlowego połączenia z Security Vision zgodnie z UmwG, przy czym odnośna umowa przewidywała przejęcie Security Vision i jej rozwiązanie bez przeprowadzenia likwidacji.

12Wniosek ten został oddalony przez Amtsgericht Neuwied na tej podstawie, że § 1 ust. 1 pkt 1 UmwG przewiduje, iż wyłącznie podmioty prawa mające siedzibę w Niemczech mogą dokonać przekształcenia przez połączenie (zwanego następnie „połączeniem krajowym”) i że w konsekwencji ustawa ta nie ma zastosowania do przekształceń wynikających z połączeń transgranicznych.

13Należy stwierdzić, że w Niemczech nie istnieją analogiczne uregulowania ogólne, które dotyczyłyby połączeń transgranicznych.

14Wynika z tego, że w Niemczech odmiennie traktowane są połączenia krajowe i połączenia transgraniczne.

15W tej sytuacji zadane pytanie należy rozumieć jako zmierzające przede wszystkim do ustalenia, czy art. 43 WE i 48 WE stoją na przeszkodzie, aby w państwie członkowskim odmawiano co do zasady wpisu do krajowego rejestru handlowego połączenia poprzez rozwiązanie spółki bez przeprowadzenia likwidacji i przeniesienie całego jej majątku na inną spółkę, gdy jedna z tych spółek ma siedzibę w innym państwie członkowskim, podczas gdy po spełnieniu pewnych warunków wpis taki jest możliwy, jeżeli obydwie spółki uczestniczące w połączeniu mają siedziby w pierwszym państwie członkowskim.

W przedmiocie stosowania art. 43 WE i 48 WE

16Wbrew stanowisku rządów niemieckiego i niderlandzkiego art. 43 WE i 48 WE stosuje się do takiego łączenia spółek, jak to będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym.

17Zgodnie z art. 43 akapit drugi WE w związku z art. 48 WE swoboda przedsiębiorczości w odniesieniu do spółek, o których mowa w art. 48 WE, obejmuje w szczególności zakładanie i zarządzanie spółkami na warunkach określonych przez ustawodawstwo państwa przyjmującego dla podmiotów krajowych.

18Jak podniósł rzecznik generalny w pkt 30 swej opinii, zakres stosowania swobody przedsiębiorczości obejmuje wszelkie środki, które umożliwiają lub choćby ułatwiają dostęp do państwa członkowskiego innego niż państwo siedziby i prowadzenie działalności gospodarczej w tym państwie, czyniąc możliwym faktyczny udział zainteresowanych przedsiębiorców w życiu gospodarczym tego państwa na takich samych warunkach jak przewidziane dla podmiotów krajowych.

19Transgraniczne połączenia spółek, tak jak inne przekształcenia spółek, wynikają z potrzeby współpracy i konsolidacji spółek mających siedziby w różnych państwach członkowskich. Stanowią one szczególny sposób korzystania ze swobody przedsiębiorczości, istotny dla prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego i należą zatem do działań gospodarczych, w odniesieniu do których państwa członkowskie zobowiązane są przestrzegać swobody przedsiębiorczości przewidzianej w art. 43 WE.

W przedmiocie ograniczeń swobody przedsiębiorczości

20W tym kontekście wystarczy przypomnieć, że w prawie niemieckim, inaczej niż w odniesieniu do połączeń krajowych, żaden przepis nie przewiduje wpisu do krajowego rejestru handlowego połączeń transgranicznych i z tego względu wnioski o dokonanie wpisu tych połączeń są co do zasady oddalane.

21Jak jednak podniósł rzecznik generalny w pkt 47 swej opinii, takie połączenie, jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, stanowi skuteczny środek przekształcania spółek pozwalający w ramach jednorazowej operacji na wykonywanie określonej działalności w nowej formie, z zachowaniem ciągłości, w konsekwencji czego komplikacje, czas i koszty, które wiążą się z innymi formami konsolidacji spółek, takimi jak na przykład rozwiązanie spółki połączone z przeprowadzeniem likwidacji lub założenie nowej spółki połączone z przeniesieniem na nią części majątku, są minimalizowane.

22W zakresie w jakim w świetle prawa niemieckiego wykorzystanie tego sposobu przekształcania spółek nie jest możliwe, gdy jedna ze spółek ma swoją siedzibę w państwie członkowskim innym niż Republika Federalna Niemiec, prawo niemieckie wprowadza odmienne traktowanie spółek w zależności od tego, czy połączenie ma charakter krajowy czy transgraniczny, które może zniechęcać do korzystania ze swobody przedsiębiorczości ustanowionej przez Traktat.

23Tego rodzaju odmienne traktowanie stanowi ograniczenie w rozumieniu art. 43 WE i 48 WE, które jest sprzeczne ze swobodą przedsiębiorczości i jest dopuszczalne wyłącznie, jeżeli służy realizacji słusznego celu zgodnego z Traktatem i jeżeli uzasadniają je nadrzędne wymogi interesu ogólnego. Ponadto w takim przypadku konieczne jest, aby jego stosowanie było właściwe dla zapewnienia realizacji przyjętego celu i nie wykraczało poza to, co niezbędne dla jego osiągnięcia (zob. wyroki: z dnia 21 listopada 2002 r. w sprawie 436/00 X i Y, Rec. str. I‑10829, pkt 49 i z dnia 11 marca 2004 r. w sprawie C‑9/02 De Lasteyrie du Saillant, Rec. str. I‑2409, pkt 49).

W przedmiocie ewentualnego uzasadnienia ograniczenia

24Rządy niemiecki i niderlandzki podnoszą, że połączenia krajowe są poddane wymogom, mającym na celu w szczególności ochronę interesów wierzycieli, akcjonariuszy mniejszościowych i pracowników oraz zagwarantowanie skuteczności kontroli podatkowej oraz uczciwości transakcji handlowych. Rządy te podnoszą w tym kontekście, że z połączeniami transgranicznymi wiążą się specyficzne problemy i że ich rozwiązanie wymaga przyjęcia szczególnych przepisów mających na celu ochronę wskazanych interesów w ramach połączeń transgranicznych, które prowadzą do stosowania przepisów kilku krajowych systemów prawnych w ramach jednego procesu prawnego. Takie przepisy wymagają harmonizacji ustawodawstwa na poziomie europejskim.

25W związku z tym rządy niemiecki i niderlandzki wskazują, że Komisja Wspólnot Europejskich przedłożyła prawodawcy wspólnotowemu projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych [COM(2003) 703 wersja ostateczna], której motywy pierwszy i drugi stanowią:

„(1) Potrzeba współpracy i konsolidacji spółek kapitałowych z różnych państw członkowskich oraz trudności, które napotykają one na płaszczyźnie uregulowań administracyjnych i prawnych w dziedzinie transgranicznego łączenia się spółek we Wspólnocie, czynią niezbędnym ustanowienie przepisów wspólnotowych mających na celu ułatwienie dokonywania transgranicznych połączeń w celu zakończenia tworzenia i umożliwienia funkcjonowania jednolitego rynku […].

(2) […] wskazane cele nie mogą być osiągnięte w wystarczającym stopniu przez państwa członkowskie, ponieważ chodzi o ustanowienie uregulowania, które podlegałoby jednolitemu wewnątrzwspólnotowemu stosowaniu i z uwagi na ich zakres i skutki możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie Wspólnoty […]”.

26W związku z tym należy przypomnieć, że o ile wspólnotowe przepisy harmonizujące są z pewnością przydatne dla ułatwienia połączeń transgranicznych, istnienie tych przepisów nie stanowi wstępnego warunku wykonywania swobody przedsiębiorczości przewidzianej w art. 43 WE i 48 WE (zob. podobnie wyrok z dnia 28 stycznia 1992 r. w sprawie C‑204/90 Bachmann, Rec. str. I‑249, pkt 11).

27Ponadto należy zauważyć, że o ile ze względu na przyjęcie trzeciej dyrektywy Rady 78/855/EWG z dnia 9 października 1978 r. dotyczącej łączenia się spółek akcyjnych (Dz.U. L 295, str. 36), ustanowionej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu, w państwach członkowskich istnieją zharmonizowane przepisy dotyczące połączeń krajowych, to z połączeniami transgranicznymi wiążą się specyficzne problemy.

28W tym względzie nie można wykluczyć, że nadrzędne wymogi interesu ogólnego takie jak ochrona interesów wierzycieli, akcjonariuszy mniejszościowych i pracowników (zob. wyrok z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie C‑208/00 Überseering, Rec. str. I‑9919, pkt 92) oraz zachowanie skuteczności kontroli podatkowej oraz uczciwości transakcji handlowych (zob. wyrok z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C‑167/01 Inspire Art, Rec. str. I‑10155, pkt 132) mogą w pewnych okolicznościach i z zastrzeżeniem pewny ch warunków uzasadniać środek stanowiący ograniczenie swobody przedsiębiorczości.

29Jednakże konieczne jest, by taki środek ograniczający był właściwy dla zapewnienia realizacji przyjętego celu i nie wykraczał poza to, co niezbędne dla jego osiągnięcia.

30Okoliczność odmowy przez państwo członkowskie, co do zasady, dokonania wpisu do rejestru handlowego połączenia spółki mającej siedzibę w tym państwie ze spółką mającą siedzibę w innym państwie członkowskim, skutkuje uniemożliwieniem przeprowadzenia połączenia transgranicznego również wówczas, gdy interesy wskazane w pkt 28 niniejszego wyroku nie są zagrożone. Ponadto uregulowanie tego rodzaju wykracza poza to, co niezbędne dla osiągnięcia celu określonego jako ochrona tych interesów.

31W związku z powyższym na przedstawione pytanie należy odpowiedzieć, że art. 43 i 48 WE stoją na przeszkodzie temu, aby w państwie członkowskim odmawiano, co do zasady, wpisu do krajowego rejestru handlowego połączenia poprzez rozwiązanie spółki bez przeprowadzenia likwidacji i przeniesienie całego jej majątku na inną spółkę, gdy jedna z tych spółek ma siedzibę w innym państwie członkowskim, podczas gdy po spełnieniu pewnych warunków wpis taki jest możliwy, jeżeli obydwie spółki biorące udział w połączeniu mają siedziby w pierwszym państwie członkowskim.

W przedmiocie kosztów

32Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Sentencja

Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:

Artykuły 43 WE i 48 WE stoją na przeszkodzie temu, aby w państwie członkowskim odmawiano co do zasady wpisu do krajowego rejestru handlowego połączenia poprzez rozwiązanie spółki bez przeprowadzenia likwidacji i przeniesienie całego jej majątku na inną spółkę, gdy jedna z tych spółek ma siedzibę w innym państwie członkowskim, podczas gdy po spełnieniu pewnych warunków wpis taki jest możliwy, jeżeli obydwie spółki biorące udział w połączeniu mają siedziby w pierwszym państwie członkowskim.